Uz Eng Ru Ru
Biz bilan aloqa
 Adobe Flash Player

Arab tili nazaryasi va amaliyoti kafedrasi
Turobov A.M. Kafedra mudiri: Turobov A.M.

Telefon: (90) 250-53-17
Elektron manzili:  turobov11@umail.uz

 

 

 

Mazkur kafedra “Umumiy va amaliy tilshunoslik” nomi bilan 1994-yilda institut tashkil etilishi bilan bir paytning o‘zida ish faoliyatini boshlagan.

Kafedrada dastlab filologiya fanlari doktori, prof. B.O‘rinboyev, 1997-yildan f.f.d., prof. N.Turniyozov, 2011-yildan boshlab esa dots. A.Turobov rahbarlik qilmoqda. 2013-yildan boshlab ”Umumiy va amaliy tilshunoslik” hamda “Sharq: arab va yapon tillari” kafedralari qo‘shilib, “Nazariy tilshunoslik va sharq tillari” kafedrasi bo‘ldi. 2015-yildan boshlabArab tili nazaryasi va amaliyoti” kafedrasi deb nomlandi.

Kafedrada bajarilayotgan ilmiy tadqiqot ishlari derivatologiya maktabining shakllanishiga asos bo‘ldi. Bunda derivatologiya muammolari bo‘yicha bugungi kungacha 1 ta doktorlik va 5 ta nomzodlik dissertasiyalari himoya qilindi. Ayni paytda  4 ta doktorlik  dissertatsiyalari ustida ish olib borilmoqda. Umuman olganda, so’nggi  yillarda kafedrada turli mavzularda 1 ta doktorlik va 8 ta nomzodlik dissertatsiyalari tayyorlandi va muvafaqqiyatli himoya qilindi.

Institutda yapon, arab, turk kabi sharq tillari bo‘yicha malakali mutaxassislar tayorlashda f.f.d., professor B.O‘rinboev, f.f.d., professor B.Yo‘ldoshev, f.f.d., professor U.Sanaqulov,  f.f.d., professor I.Hojiev,  f.f.n., dotsent  T.Xo‘jaev,  f.f.n. dotsent  H. K. Ahrorov,  f.f.n, dotsent A.Yuldoshev  kabi mahalliy professor-o‘qituvchilar bilan birga f.f.n. Mustafo Chetin,  Zeynal Polat,  Atef  Demirdash (turk tili), Yahyo az-Zeyyad, Abdussalom Rub’iy  Izzat, Qosim Abu Bakr,  Muhammad  Hammam (arab tili), Koguchi Yasuo,Yamamoto Masoyoshi, Yasuda Koyoko, Ikinaga Shuziko, Ojima Yosaki, Kito Nayomi, Yachi Mitsuru (yapon tili) singari xorijlik professor-o‘qituvchilarhissa qo‘shganliklarini alohida e’tirof etish lozim.

“Umumiy va amaliy tilshunoslik” kafedrasi tashkil etilgan dastlabki yillardayoq iqtidorli yoshlarni ilmiy faoliyatga jalb qilish, fan doktorlari va nomzodlarini tayyorlash, dissertatsiyalarni tashqi taqrizdan o‘tkazish, yangi avlod o‘quv adabiyotlarini yaratish kabi jarayonlarda  peshqadamlar qatorida turdi. Bugungi kunda Respublikamizning turli hududlarida kafedradagi ana shu ilmiy muhitdan bahramand  bo‘lib, fan doktori va fan nomzodi ilmiy darajalarini qo‘lga kiritgan tadqiqotchilarni ko‘plab uchratish mumkin. Ularning kattagina qismi  hozirda institutimizning etakchi professor-o‘qituvchilar qatoridan o‘rin olib ulgurgan. Jumladan, T.A.Bushuyning “Контрастивная лексикография  в уровновое интерпретации фразеологии исходного языка ” (Ташкент, 2000) nomli doktorlik dissertatsiyasi, A.Turobovning “Samarqand viloyati etnonim va etnooykonimlarining lisoniy tahlili” (Toshkent,1998),  A.Ismoilovning “Прагматика фразеологии и его текстовая актуализация” (на материали англиского языка. Ташкент, 2001),  A.Rahimovning “O‘zbek xalq dostonlari leksikasining qiyosiy-tarixiy tahlili” (Samarqand, 2002 yil), Sh.Ashurovning “Ingliz va o‘zbek tillarida kesim tipologiyasi” (Toshkent, 2007), G.Karimovaning “O‘zbek tilida grammatikalizatsiya hodisasi” (Samarqand, 2007),  N.Suvonovaning  “Frazeologiya leksik-semantik sath ob’ekti sifatida” (Fransuz tili materiali asosida. Toshkent, 2008), G‘.Mirsanovning “Ingliz va o‘zbek tillarida yurish-harakat fe’llarining aksional va aspektual xususiyatlari” (Toshkent, 2009), nomli nomzodlik dissertatsiyalari bevosita “Umumiy va amaliy tilshunoslik” kafedrasida bajarilgan tadqiqotlardir.

“Umumiy tilshunoslik”  kafedrasining professor-o‘qituvchilari institut tashkil topgan dastlabki yillarda fanlar bo‘yicha o‘quv adabiyotlarining etishmasligi va ma’nan eskirganligi, yangi fanlar bo‘yicha o‘quv dasturlari va qo‘llanmalarni yaratish zaruratini chuqur his qilgan holda o‘z ilmiy-pedagogik faoliyatini rejalashtirdilar. Buning natijasida kafedrada o‘qitiladigan fanlar bo‘yicha qisqa muddatda bir qator o‘quv adabiyotlari chop etildi. Xususan, N.Q.Turniyozovning “Matn lingvistikasi” (Samarkdnd, 2004), N.Turniyozov va A.Rahimovlar hammuallifligida “O’zbek tili” (Samarqand, 2006), “O‘zbek tili” elektron darsligi, “Tilshunoslikka kirish” (Samarqand, 2006), “Xorijiy mamlakatlar lingvistik nazariyalari” (Samarkand, 2007), T.A.Bushuyning "Umumiy tilshunoslik” (Samarqand, 2002),  "Til tizimi va qurilmasi” (Samarqand, 2003) "Sinxronik va diaxronik tilshunoslik” (Samarqand, 2003) "Qiyosiy tipologiyaning dolzarb muammolari” (Samarqand, 2004) "Общее языкознание” (Samarkand, 2004), A.Turobovning “Lotin alifbosi asasidagi o‘zbek yozuvi” (Samarqand, 2005), A.Rahimovning  “Tizimli lingvistika” (Samarqand, 2012), N.Begaliyev va  A.Turobovlar hammuallifligida “Samarqand  toponimiyasi” (Samarqand, 2015) kabi o‘quv adabiyotlari shular jumlasidandir.

Umumiy va amaliy tilshunoslik kafedrasining ilmiy salohiyatini ko‘rsatib turuvchi yana bir dalil sifatida unda amalga oshirilgan ilmiy tadqiqot ishlarining umumiy bir yo‘nalishda, ya’ni “Til taraqqiyotining derivatsion qonuniyatlari” mavzusi doirasida, izchil olib borilganligi misolida ko‘zga tashlanadi. Professor N.Turniyozov rahbarligida olib borilgan ushbu ilmiy yo‘nalish Respublikada ko‘p bora alohida e’tirofga sazovor bo‘lgan. Jumladan 2009 yili institutda o‘tkazilgan “Til taraqqiyotining derivatsion qonuniyatlari” mavzusidagi Respublika ilmiy anjumanida N.Qayumovichni “Samarqand derivatologik maktabiga asoschi olim” sifatida rasman qayd etilishi ana shunday e’tiroflardan biridir.

“Til taraqqiyotining derivatsion qonuniyatlari” mavzusi 2008 yilda Respublika fundamental tadqiqotlar uchun e’lon qilingan grantda ishtirok etib, sovrindor bo‘lganligi ham ushbu ilmiy tadqiqot yo‘nalishining yana bir e’tirofi desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Ushbu loyiha, ayni paytda “Samarqand derivatologik maktabi”ning mavzu ko‘lamini yanada kengayishiga ham sabab bo‘ldi.  Binobarin, muqaddam mazkur ilmiy maktabda olib borilgan tadqiqotlar asosini sintaktik qurulmalarning struktur tahlili tashkil qilgan bo‘lsa, fundamental tadqiqot loyihasi doirasida olib borilgan izlanishlar tufayli tillarda sodir bo‘ladigan derivatsion jarayonlarning kichik va katta sintaktaktik hodisalar bilan aloqadorligi bilan bog‘liq masalalar aniqlandi. Shuningdek, ushbu loyiha doirasida leksik va semantik derivatsiya hodisalari, tillararo derivatsiya masalalariga doir  ilmiy izlanishlar olib borish istiqbollari ham belgilandi. Ushbu ilmiy tadqiqotlarga oid xulosalar besh yil davomida birin-ketin chop etilgan X.Xayrullaevning “Til birliklarining pog‘onali munosabati” (Toshkent; “Fan”, 2008), “Nutq birliklarining pog‘onali munosabati”(Samarqand, 2008), N.Turniyozov, K.Turniyozova, X.Xayrullaevlarning “Struktur sintaksis asoslari” (Toshkent: «Fan».,2009), N.Turniyozov, B.Turniyozova, Sh. Turniyozovalarning “O‘zbek tili derivatsion sintaksisi” (Toshkent, Navro‘z, 2011), A.Rahimovning “Leksik va semantik derivatsiya muammolari” (Toshkent, Navro‘z, 2011) nomli monografiyalarida o‘z aksini topdi.

O‘z ilmiy-pedagogik faoliyatini “Umumiy va amaliy tilshunoslik kafedrasi” bilan bog‘lagan maxsuldor olimalardan biri T.A.Bushuydir. Hozirga qadar uning bevosita rahbarligida o‘nga yaqin nomzodlik dissertatsiyalari (A.R.Ismoilov, F.Sh.Ro’ziqulov, N.N. Suvonova, A.Yu.Narzullaeva, N.Yo.Turdieva, G.X.Obrueva, Sh.J.Shomurodova) himoya qilindi, yigirmadan ortiq o‘quv adabiyotlari va ilmiy monografiyalar chop etildi. Jumladan, “Основы теории контрастивной лексикографии (в ракурсе фразеологии)” Ташкент: Фан2001; “Лингвометодический анализ слова, предложения и текста” Самарканд, 2006. “Философские проблемы языкознания”  Самарканд, 2006. “История лингвистической типологии”  Ташкент, 2006.  “Тил қурилиши: таҳлил методлари ва методологияси” Соавтор: Сафаров Ш.С. Тошкент: Фан, 2007. “Краткая история лингвофилософии” Самарканд:СамГИИЯ, 2008. “Вариативност английского, языка в современном мире” Соавтор: А.Нарзилаева, Самарканд: СОИППКПК, 2008; “Язык в истории развития человеческой мысли” Ташкент: Фан 2011, “Язык и культура” Ташкент: Фан 2017 kabi o‘quv adabiyotlari shular jumlasidandir.

Albatta bu yutuqlarni чет tillarini o‘qitish bo‘yicha ko‘p yillik pedagogik tajribaga ega bo‘lgan, yuqori malakali kadrlar tayyorlash borasida o‘ziga xos ilmiy maktab yaratigan kafedralar bilan qiyoslanganda dengizdan bir tomchidek tuyulishi turgan gap. Biroq chuqurroq mulohaza qilib ko‘radigan bo‘lsak, sharq tillari yo‘nalishida hozirga qadar amalga oshirilgan ibratli ishlar va qo‘lga kiritilgan yutuqlar toma-toma ko‘l hosil qilish darajasida ekanini ham inkor qilib bo‘lmaydi. Bugungi kunda koreys, xitoy, yapon, arab tillaridan sabaq berayotgan yosh o‘qituvchilarning har biri kechagina u yoki bu sharq tilini puxta egallab turli tanlovlarda o‘z iqtidori bilan institut jamoasini quvontirgan talabalardir. Toshkent davlat sharqshunoslik instituti va institutimizning tarjimonlik kafedrasi qoshida ochilgan magistraturani tugallagan ushbu yoshlar, muqaddam xorijdan taklif qilingan o‘qituvchilarga munosib o‘rinbosar bo‘lib etishayotganligi quvonarlidir. Demak, sharq tillari ta’lim yo‘nalishlarida kelajakda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan vazifa o‘z taqdirini institut bilan bog‘lagan ana shu yoshlardan fan doktori ilmiy darajasiga ega bo‘lgan malakali kadrlar  tayorlashdan iboratdir.

 

Kafedrada olib borilayotgan ilmiy ishlar: 

“Arab tili nazaryasi va amaliyoti kafedrasi”  kafedrasining prof.-o’qituvchilari kafedraning « Til taraqqiyotining derivatsion qonuniyatlari» deb nomlangan ilmiy yo’nalishi bo’yicha ilmiy izlanishlar olib borishmoqda. O’zMU, O’zDJTU, ToshDShI, Nizomiy nomidagi TDPU da shuningdek, Yaponiya hukumatining xalqaro “JICA” hamkorlik agentligi, Sukuba Universiteti bilan hamkorlikda xalqaro ilmiy-nazariy, ilmiy-amaliy anjumanlar tashkil etilib, unda o’z ilmiy maqolalari, tezislari bilan ishtirok etib kelishmoqda.

 

KAFEDRADA FAOLIYAT YURITAYOTGAN PROFESSOR-O’QITUVCHILARNING  ILMIY SALOHIYATI

(2017 yil sentabr holatiga ko‘ra)

1

Professorlar 10 %, Dotsentlar 15 %, Fan nomzodlari 25%,

Katta o’qituvchilar 20%, Assisentlar 30%.

 

2017 – 2018 O ‘QUV YILIDA KAFEDRADA O'QITILADIGAN FANLAR

BAKALAVRIAT